Panelen in meubelen

Schoenenkast_498Panelen worden in meubelen, niet alleen gebruikt om esthetische redenen. Het heeft is voornamelijk vanwege constructie en de grootste uitdaging voor houtbewerkers, de werking van hout.

Onder invloed van het weer en de luchtvochtigheid, krimpt het hout of zet het uit. Hierbij zet hout altijd uit in de breedte. Het idee van een paneel, is dat je minder hout gebruikt voor het frame. Waardoor het paneel minder krimpt en uitzet, dan een vergelijkbaar stuk massief hout van dezelfde breedte als je paneel. Hierdoor blijft het meubelstuk dat je maakt stabiel, wat erg fijn is voor projecten waar je heel veel uren in stopt.

Uiteraard kun je ook gewoon gebruikmaken van gefineerd multiplex of MDF, deze zijn namelijk altijd stabiel. Het nadeel van gefineerde platen is dat het altijd een hele vlakke en strakke uitstraling aan je project geeft. Maar over smaak valt uiteraard niet te twisten.

Of het opvangen van het krimpen en uitzetten van hout de enige reden is, waarom panelen hun intrede in de meubelen hebben gemaakt weet ik niet zeker. Misschien zijn de panelen ontstaan uit een tekort aan brede stukken hout. Het is namelijk nog niet zo heel lang dat meubels hun intrede deden in alle huishoudens, althans niet in de hoeveelheid die wij nu kennen. Vroeger had de normale burger vaak maar een of twee grote kasten, een tafel en wat stoelen. Het is pas sinds de welvaart is toegenomen dat we meer meubelen in ons huis hebben gekregen. Mogelijk dat panelen de oplossing waren om aan de toegenomen vraag naar brede stukken hout te voldoen.

300px-Woodworking-frameandpanel-p.svgEigenlijk is de constructie van een frame voor het paneel heel eenvoudig. Je hebt twee staanders, die altijd de totale hoogte van het paneel omspannen. En je hebt twee liggers die tussen de staanders passen. De reden waarom de staanders de totale hoogte van het paneel hebben is puur esthetisch. Je ziet vanaf de zijkant alleen maar het de mooie nerven van het hout. Als je het paneel om zou draaien, dan zie je de kopse kanten van de liggers en dat is geen mooi gezicht. Tevens is de constructie van een paneel heel sterk en stabiel, waardoor deze eigenlijk niet inzakt. Dit is met name heel handig voor deuren, je wilt niet dat een deur verzakt, want dan krijg je hem niet open of dicht.

Panelen heb je in verschillende stijlen. Waarbij de er altijd een groef in de binnenzijde van het frame is gemaakt. Daarin zit het paneel zelf. Dit paneel wordt nooit gelijmd, zodat het paneel als het ware zweeft in het frame. Je ziet dan niet de invloeden van het krimpen en uitzetten van het hout. Qua stijlen heb je ruwweg drie vormen. Het volgende plaatje heb ik van de Engelstalige wikipedia gehaald.

300px-Woodworking-frameandpanel.svgMet name de linker, de raised panel, is typisch Amerikaans. Vroeger werd het paneel volledig met speciale schaven gemaakt. Mocht je daar interesse in hebben, dan adviseer ik je om de video’s van Roy Underhill te bekijken. Roy weet alles over het handgereedschap dat hiervoor wordt gebruikt. Daarnaast is het ook gewoon leuk om naar zijn serie te kijken.

Voor het maken van raised panels en de frames zijn standaard frezen setjes te koop. Deze zijn vrij prijzig en passen niet in elke bovenfrees. De meeste bovenfrezen hebben een schacht van 8mm. Maar omdat de paneelfrezen veel hout weg moeten halen, zijn de paneel frezen alleen te krijgen voor schachten van 10mm. Dan zit je ook in een speciale prijscategorie, als het om een bovenfrees met een schacht van 10mm gaat.

Mocht je heel vaak dit soort panelen willen maken, dan is het zeker verstandig om een dergelijke frezen set te koppen. Maar voor de houtbewerkers die dit soort projecten niet vaak uitvoeren heb je voldoende andere opties om een groef in het frame te maken. Een sponningfrees is daar heel geschikt voor. Maar ook met een normale vingerfrees kun je dit prima doen. Mijn ervaring is wel, dat je voor dit soort operaties je bovenfrees beter onder een stuk MDF kunt schroeven. Zodat je een freestafel krijgt.

pen gatVerre weg de grootste uitdaging bij het maken van panelen, zijn de houtverbindingen tussen de staanders en de liggers. Traditioneel wordt hiervoor een pengat verbinding gebruikt. In de staanders maak je dan in de zijkant een gat. In aan de zijkanten van de liggers, maak je een pen. Deze verbinding is heel sterkt, omdat je minstens twee keer zoveel houtoppervlakte heb, waarop je lijm kunt aanbrengen.

Voor het maken van een pengat verbinding geldt dat het maken van het gat het eenvoudigste is. Dit kun je met de hand doen – met hamer en beitel – of elektrisch – bijvoorbeeld met een bovenfrees. Het maken van de pen kun je ook prima met handgereedschap, maar dit vereist wel enige oefening. Dit moet namelijk heel precies anders krijg je kieren te zien. Ook hiervoor heb je tegenwoordig prima alternatieven.

floating tenonIn plaats van een pen in de liggers, kun je ook gaten in de liggers maken. Hiervoor zijn zelfs speciale freesjes te koop. Deze hebben een diameter die precies overeenkomt met de diameter van de kant en klare pennen, die je kunt kopen. Als je veel van dit soort verbindingen in een project hebt, dan kun je een eenvoudige mal voor je bovenfrees maken en frees je de gaten in no-time.

Festool dominoMocht je dit een gedoe vinden en je beschikt over een ruim budget. Dan kun je overwegen om de Domino van Festool en te schaffen. Je hebt hier de keuze uit de kleinere Domino 500 of de grotere Domino XL. Welke je moet kiezen hangt af van het soort projecten dat je doet. Voor meubelmaken voldoet de Domino 500 prima. Maar als je grotere projecten wilt maken, zoals bijvoorbeeld een reling om een patio, dan is de XL weer beter.

De Festool domino is heel eenvoudig in gebruik. Je stelt de hoogte in voor het gat. Je monteert het freesje met de juiste diameter en tekent een streep op beide delen die je met elkaar wilt verbinding. Nu is het een kwestie van de gaten met de domino frezen. Dan kun je in de gaten een speciale domino van Festool stoppen. Lijmen en klemmen en klaar is Kees.

Voor de houtbewerkers met een minder groot budget, of voor degene die het niet erg vinden om mechanische verbindingen (Schroeven) in hun projecten te gebruiken, is er ook een prima alternatief. De Kreg pocket screw Jig is een betaalbare stuk gereedschap waarmee je panelen kunt monteren zonder allerlei moeilijke houtverbindingen te moeten maken of heel duur speciaal gereedschap hoeft te kopen. Voor mijn schoenenkast heb ik deze keer voor de pocketschroeven gekozen. De voornaamste reden is dat ik dan geen gebruik hoef te maken van lijmklemmen. Daarnaast is mijn werkplek te klein om de wat grotere meubelen op de traditionele manier te maken.

Hoe een paneel en je frame er uiteindelijk uit komen te zien, is geheel afhankelijk van je eigen creativiteit. Je kunt de frames heel simpel afwerken met een afrondingsfrees, maar je kunt ook helemaal losgaan met allerlei andere profielen. Hoe dan ook, het gebruik van panelen is een mooie volgende stap in je carrière als houtbewerker.

Leave a Reply