Je wilt beginnen met houtbewerken – de bovenfrees (deel 5)

metabo bovenfreesDe keuze voor een bovenfrees is heel persoonlijk en hangt daarnaast af van de manier waarop je hem wilt gebruiken. Je kunt hem met de hand bedienen en je materiaal van bovenaf bewerken – vandaar de naam bovenfrees. Of hem onder een plank schroeven en hem omgekeerd gebruiken – een freestafel. In dit artikel beschrijf ik de bovenfrees vanuit mijn eigen ervaring en mijn eigen visie.

Elke bovenfrees kent de volgende instellingen, raadpleeg altijd de gebruiksaanwijzing als je wilt weten hoe je jouw bovenfrees moet bedienen:

  1. Draaisnelheid: met deze instelling kun je de draaisnelheid van je frees instellen. Hiervoor geldt altijd dat de laagste stand geschikt is voor hard hout en plastiek glas. De hoogste snelheid gebruik je voor zacht hout;
  2. Diepte vergrendeling: Elke frees kun je vastzetten op een bepaalde diepte. Zo zit je frees mooi vast en kun je je concentreren op het frezen i.p.v. het op de juiste hoogte houden van je frees;
  3. Diepte instelling: hiermee stel je de maximale diepte van je frees in. Dit is met name heel handig als de diepte niet in een keer kunt frezen, maar bijvoorbeeld een groef in meerdere keren moet frezen. Dit doe je om twee redenen. Ten eerste voorkom je zo brandsporen in je hout. Je kunt deze soms wegschuren, maar het is altijd zonde en het kost meer tijd. Ten tweede gaan je freesjes langer mee als je er zuinig op bent.
  4. De diepte instelling kun je ook gebruiken voor het instellen van de frees diepte voor het inleggen van hout of andere materialen in hout.

Waar ik vooral op let bij de keuze van een bovenfrees is het volgende:

  • Vergrendel stand voor de aan/uit schakelaar: dit is voor mij echt een absolute must. Ik moet mijn frees aan kunnen zetten en de schakelaar kunnen vergrendelen. Ik vind het heel vervelend als ik een schakelaar tijdens het frezen ingedrukt moet houden. Dit leidt me te veel af van het frezen. Daarnaast is deze optie echt noodzakelijk als je de bovenfrees onder een freestafel wilt monteren.
  • Het gewicht van de bovenfrees: Hoe zwaarder hoe beter. Een lichte bovenfrees heeft als nadeel, dat je ook neerwaartse druk op de bovenfrees moet uit oefenen. Je moet dan druk in twee richtingen uitvoeren en dan is het moeilijker om precies te frezen;
  • Parallelaanslag: Deze wordt eigenlijk bij bijna elke frees geleverd, maar ook dit is een must voor mij. Het zorgt ervoor dat ik groeven parallel aan de buitenzijde van een stuk hout kan frezen.
  • De wijze waarop je een Bovenfrees op de diepte vast kunt zetten. Mijn ervaring is, dat  het het beste is, als je de diepte vastzet met een van de handvaten waarmee je de frees bedient. Dit heeft als voordeel dat je je diepte instelling tijdens het frezen vast of los kunt draaien. Daarnaast is dit mechanisch veel beter. Ter verduidelijking van het type vergrendeling dat ik nooit meer zal kopen de volgende afbeelding.

triton-precisie-bovenfrees-met-dubbele-functie-240Dit type bovenfrees, heeft een dieptevergrendeling die je instelt met het zwarte knopje naast het Triton logo. Meestal zit daar een veer onder, die er voor zorgt dat de schroef die de geleider vast zet niet meer van zijn plaats komt. Waardoor de diepte ingesteld blijft. Nu wil ik niets negatiefs over Triton zeggen, want het is echt een gerenommeerd merk. Maar met name bij de goedkope eigen merk bovenfrezen van de bouwmarkten, is dit een zwak punt. Bij mijn eerste bovenfrees was dit mechanisme al na een paar keer kapot, waardoor de bovenfrees niet meer op dezelfde diepte blijft staan. Het volgende plaatje toont een diepte instelling die in het handvat zit, mijn Metabo en Festool bovenfrezen hebben dit allebei en tot op heden heb ik daar nog geen probleem mee gehad.

9200000010950533Bij een Festool bovenfrees, vergrendel je de diepte met behulp van de zwarte knop (links op de foto). In mijn ervaring is dit mechanisch veel beter dan de manier waarop het soort frezen in de vorige afbeelding dit doen.

De toepassingen van een bovenfrees zijn bijna onbegrensd. Elke keer als ik weer een nieuwe toepassing van de bovenfrees in een YouTube filmpje zie, ben ik weer perplex. Je moet een bovenfrees echt leren gebruiken, maar als je hem eenmaal kunt bedienen, dan garandeer ik je dat je net zo verliefd op een bovenfrees wordt, als ik. Ruwweg kun je een bovenfrees gebruiken voor:

  • Het infrezen van houtverbindingen: Je kunt bijvoorbeeld een groef in een stuk multiplex frezen, waarin je een schap kunt plaatsen. Met een beetje lijm is dit een ijzer sterke verbinding. Maar je kunt ook het gat voor een pen gat- of een losse pen gat verbinding infrezen;
  • Het infrezen van de sleuven voor scharnieren e.d. is met een bovenfrees een eitje;
  • Het frezen van profielen: Er zijn zoveel verschillende freesjes te koop, dat je bijna elk profiel wel kunt maken met een bovenfrees;
  • Het kopiëren van een mal: je kunt met een kopieerfrees exact een mal kopiëren op een stuk hout. Degene die mijn projecten volgen zijn mij dit heel vaak doen. Ik vind het de beste manier om vormen repeterend te kunnen maken. De tijd die het me kost om een mal te maken neem ik daarbij maar voor lief.

Of je een frees nu uit de hand of onder tafel gebruikt, er is maar een regel die echt belangrijk is. De richting waarheen je een bovenfrees beweeg, is altijd gelijk aan de draairichting van je freesje. Dit betekent dat als ik de frees uit de hand tegen een stuk hout beweeg, dat ik dan altijd van links naar rechts beweeg. Dit kan verwarrend zijn als je bijvoorbeeld een sponning in de binnenkant van een frame wilt frezen. Maar je merkt het gelukkig al heel snel als de de verkeerde kant op beweegt, dan lijkt het alsof de bovenfrees een eigen wil heeft.

Als je een frees onder een freestafel monteert, dan beweeg je het hout altijd van rechts naar links.

Mocht je meer over het gebruik van de bovenfrees willen weten, Richard Morley heeft een 101 serie over de bovenfrees (in het Engels heet dit een Router) op YouTube geplaatst, deze is zeker interessant om een keer te bekijken.

Dit artikel is al weer lang genoeg, wat op zich jammer is. Want het belangrijkste onderdeel van de Bovenfrees zijn de freesjes zelf. Daarover kan ik meerdere artikelen schrijven. Elke type frees dat ik in een project gebruik, probeer ik zoveel mogelijk in het artikel zelf te beschrijven.

Nog een filmpje van Steve Ramsey, hij laat hier zien hoe je met een paar simpele mallen een sterke ketting van hout kunt maken.

Als je echt het optimale uit je bovenfrees wilt halen, dan kun je net als Matthias Wandel een Pantorouter bouwen.


Of je bouwt Matthias zijn tilting router lift

 

Leave a Reply